Kan je ISO te hoog zijn?

Kan je ISO te hoog zijn? Ja, dat kan. Een te hoge ISO als dat niet nodig is, is, eh, niet nodig.
Maar wanneer is het nu wel nodig om je ISO omhoog te zetten? In dit artikel leg ik je uit hoe ik er over denk.
In de cursussen die ik verzorg zie ik dat er veel mensen ‘vrees’ hebben om hun ISO omhoog te doen. Dat heeft als resultaat dat men (te) vaak met een (te) lange sluitertijd foto’s maakt. Ik ga je verklappen wat mijn ISO instellingen zijn, waarom ze zo zijn en hoe je kan voorkomen dat je te veel ruis krijgt (of waarom je je daar niet druk om moet maken).

Ik maakte deze foto in New York. In oktober 2015, midden op de dag bij redelijk zonnig weer. Toch stonden we tussen de hoge gebouwen en dus in de schaduw. Bij zonnig weer in de wintermaanden gebruik ik een basis-ISO van 400. Er is gewoon een stuk minder licht dan in de zomerperiode. Omdat ik in dit geval een sluitertijd wilde hebben van 1/200 en een diafragma van f/8,0. Het diafragma wilde ik op f/8,0 hebben om zo een mooie grote scherpte-diepte te krijgen bij het objectief dat ik gebruikte (24mm). Om de belichting goed te krijgen moest ik door deze instellingen naar een ISO van 1600.
ISO 1600 is best wel hoog, zeker overdag. Maar schaadt het de foto nu? Laten we eens in detail kijken.
Als eerste de foto zoals die hierboven staat. Dit is een ietwat gesneden foto waar ik in Lightroom de schaduwen wat lichter heb gemaakt, wat helderheid  heb toegevoegd en de ruis wat heb onderdrukt. Ik heb vervolgens de foto verkleind naar 1200 pixels:

met ruisonderdrukking

Onderstaande foto is dezelfde foto, maar nu zonder ruisonderdrukking. maar ook weer verkleind naar 1200 pixels:

zonder ruisonderdrukking

Je moet erg je best doen om het verschil in deze foto’s te zien. Tip is om de foto aan te klikken en dan kan je met je pijltje rechts/links tussen de versies schakelen. In de grijze kolom boven de taxi’s zie jet wat verschil.
Pixelpeeping
Maar zullen veel mensen nu zeggen, dat is niet eerlijk. Ruis moet je bekijken op 100%. Dat gaan we dus doen. We gaan de boel vergroten naar 100% en kijken dan weer naar het verschil:
Eerst met de ruisonderdukking uit, dus je ziet de ruis zoals die uit de camera komt:

1:1 zonder ruisonderdrukking

Dan de versie mét ruisonderdrukking:

1:1 met ruisonderdrukking

Je ziet nu duidelijk dat er met name in het donkere truitje van de persoon ruis te zien is, die voor een groot gedeelte weg is nadat ik de ruisonderdrukking aan heb gezet in Lightroom.
Sceptici zullen nu zeggen dat er nog steeds wel ruis zichtbaar is. En dat klopt. Het is zeker geen cleane ruisvrije foto. Als ik dat had gewild, dan had ik naar ISO 100 of 200 moeten gaan. dat had in deze foto echter ingehouden dat mijn sluitertijd drastisch toegenomen zou zijn, met als resultaat waarschijnlijk een bewogen foto. Of ik had mijn diafragma open moeten zetten met als resultaat wederom onscherpe gedeeltes door de kleinere scherpte-diepte.
Hoe groot bekijk je de foto?
Het is goed om je foto groot te bekijken als je kijkt hoeveel ruis er in je foto zit. Maar realiseer je wel dat je op dat moment naar een geweldig grote foto zit te kijken.Mijn scherm waar ik de foto’s bewerk is maar liefst 60cm breed en 34 cm hoog. Als ik de foto dus op vol formaat op het scherm zet, kijk ik naar een foto van 60×34 cm! En als ik 1:1 uitvergroot dan kijk ik naar een foto van bijna 120cm breed. Hoe vaak hebben jullie een foto zo groot afgedrukt?
De meeste foto’s worden eigenlijk niet groter afgedrukt dan A3 formaat, dus rond de 40×30 cm. En er is een vuistregel voor kijken naar grote afdrukken. Je neemt dan de afstand van de diagonaal van de afbeelding. In het voorbeeld van de foto van 40×30 cm dus 50cm (ken je hem nog, Pythagoras?). Bij mijn scherm van 60×34 cm zou ik dus een kijkafstand in acht moeten nemen van rond de 70cm.
Dus, neem de proef op de som en laat eens een foto op een groot formaat afdrukken bij een goede afdrukcentrale. Of neem eens wat meer afstand van je scherm…
Wanneer krijg je nu wel last van die hoge ISO?
Bij een foto die te donker is krijg je last van meer ruis. Waarom? omdat je die foto lichter moet gaan maken. En een foto lichter maken is eigenlijk de ISO verhogen… Ik heb dat uitgelegd in een filmpje dat je hier kan bekijken. Als je dus start met ISO 800 en je moet je foto lichter maken, dan zit je al snel op een ISO die vergelijkbaar is met ISO 3200…. Een te lage ISO geeft je dus pas echt ruisproblemen….
Verschillende camera’s geven verschillende ruisniveaus
Dat is nu eenmaal zo. Globaal kan je zeggen dat een nieuwere camera beter presteert in minder ruis. Maar ook dat een camera met een grotere sensor minder ruis heeft dan een camera met een kleine sensor. Dat heeft simpelweg te maken met het fysieke formaat van een pixel op die sensor. Hoe kleiner die is, hoe minder licht er op valt en hoe meer dat licht versterkt moet worden waardoor je dus meer ruis krijgt.
Daarom zal een compactcamera wat sneller meer ruis krijgen dan een spiegelreflex camera. En een fullframe spiegelreflex heeft een grotere sensor dan een APS-C spiegelreflex.
Je snapt dan ook dat de inimini sensoren van een smartphone hele kleine pixels hebben die veel ruis geven bij een hoge ISO. Ik fotografeer graag met mijn mobiel, maar weet dat de foto’s een stuk minder worden als de camera de ISO omhoog doet (bij weinig licht).
Moet ik dan een nieuwe(re) camera kopen?
Het is dé truc om je nog meer spullen te laten kopen. Je volgende camera is altijd beter, sneller en mooier. Maar denk goed na waar je je geld aan uit geeft. Misschien kan je best nog wel even toe met de camera die je nu hebt. Ruis in je foto is zeker niet dé reden om je camera een upgrade te geven!
Kan je ISO te hoog zijn?
Dan komen we op de eigenlijke vraag. Ja, je ISO kan te hoog zijn. Als je bijvoorbeeld wilt fotograferen met lange sluitertijden dan is het goed om je ISO erg laag te zetten. Maar vaker zie ik dat een ISO eigenlijk te laag was. Daarom is mijn gezegde ook: Zet je ISO zo laag als kan, maar zo hoog als moet. EN je zal versteld staan in hoeverre de auto-ISO van je camera je daar bij kan helpen!
Meer artikelen over ISO en ruis:
ISO vs Ruis uitgelegd
Voorkomen van ruis in je foto
Automatisch ISO instellen (of niet?)

7 tips voor mooiere smartphone foto's

maandag 14 december 2015, 20:20 door Janou Zoet | 3786x gelezen | 6 reacties Smartphone camera's zijn de afgelopen jaren enorm ontwikkeld. Stiekem lopen we allemaal met een goeie camera op zak die de moeite waard is om regelmatig te gebruiken. Met deze 7 tips maak je direct mooiere foto's met je smartphone.

Spiegelreflexcamera's zijn geweldig om mee te werken. Ik zou mijn Canon's EOS 5D mark II en III echt niet meer kwijt willen. Maar geef toe: het is een hoop gesjouw met al die body's, lenzen en andere attributen.

Voor een dagje uit met kids, een concert of gewone dagelijkse bezigheden ga ik al die spullen echt niet meenemen. En dat is precies de reden dat ik begonnen ben met smartphone fotografie: ik had mijn 'grote mensen camera' niet bij me, maar er was wel een leuke foto situatie. Dan maar even met mijn telefoon.

Wat een mooie kwaliteit, dat viel niet tegen! Al snel was ik hooked. Wat leuk om met je telefoon foto's te maken. Lekker makkelijk, geen moeilijke instellingen en met allerlei apps is bewerken een fluitje van een cent.


Ja natuurlijk, een smartphone heeft zo zijn beperkingen. Je hebt (in principe) geen manuele instellingen als diafragma en sluitertijd. Point en shoot, je moet het er maar mee doen. Maar daardoor word je als fotograaf wel gedwongen om creatief te zijn en dat is echt heel leuk. Want het hang vooral van jouw creativiteit en compositie af of het een mooie foto wordt!

Maak jij ook foto's met je smartphone? Dan heb je vast wel wat aan deze tips:

1. Kies zelf de focus

Een smartphone camera focust automatisch. Helemaal niet handig, want daardoor kan hij scherpstellen op het verkeerde punt. De camera heeft bovendien moeite met scherpstellen in moeilijke lichtomstandigheden, waardoor het een tijdje duurt voordat hij zelf de juiste focus te pakken heeft.

Handig dus om je smartphone een handje te helpen door op het scherm te tikken op het onderwerp van de foto. Daarmee geef je aan de camera aan dat hij dáár moet scherpstellen en houd je de focus dus in eigen hand.

2. Flits uit

De flits van de smartphone camera is erg hard en niemand wordt er knapper van als je hem gebruikt. Liever standaard uitzetten dus. De nieuwste iPhones 6s en 6s plus hebben een nieuwe techniek gekregen waarbij het scherm oplicht als je een selfie neemt. Het is een zachtere vorm van flitsen, maar nog steeds is het niet ideaal. Soms ontkom je niet aan het gebruik ervan, maar als het niet perse hoeft: uitzetten die flits.

3. Geluidsknop als trigger

Een heel handig trucje om bewogen (en dus onscherpe) foto's te voorkomen is het gebruik van je geluidsknop als trigger. Het geldt voor de meeste telefoons, maar ik neem de iPhone even als voorbeeld: de geluidsknopjes aan de zijkant van je telefoon werken als knop voor je camera! Ideaal, want daardoor kan je je telefoon horizontaal vasthouden als een gewone camera en hoef je geen onhandige bewegingen te maken om de knop op je scherm te bereiken. Bij de iPhone werkt ook het + knopje op de koptelefoon als trigger. Heb je meteen een afstandsbediening.

4. Camera even stilhouden

Welke camera knop je ook gebruikt, je merkt wel dat er een kleine vertraging zit tussen het indrukken ervan en het moment dat de smartphone daadwerkelijk een foto maakt. Het is een minieme vertraging, maar ik zie regelmatig mensen foto's maken die daar geen rekening mee houden. Ze klikken en halen hun camera alweer weg.

In die beweging wordt de foto pas echt genomen. Gevolg: een onscherpe foto. Houd je camera dus twee seconden op zijn plaats en haal hem dan pas weg. Het zal je scherpere foto's geven.

5. Niet inzoomen

Met de smartphone camera's is het alleen mogelijk om digitaal in te zoomen. Oftewel: hoe meer je inzoomt. hoe minder pixels je foto overhoudt. Het levert onscherpe foto's op met veel korrels. Zonde toch?! Probeer het inzoomen dus te voorkomen.

En mocht je echt niet dichterbij je onderwerp kunnen komen, zoom dan zo min mogelijk in. Of doe het pas achteraf, zodat je zo precies mogelijk kan bepalen in welke mate je je foto wil bijsnijden.

6. Bewerken op je telefoon

Voor elke Photoshop actie is wel een app te vinden. Je kan de mooiste bewerkingen in een handomdraai op je telefoon uitvoeren. Neem de app Snapseed, waarmee je 1000 en 1 basisbewerkingen als scherpte en verzadiging kan aanpassen. Of VSCO Cam, wat een top app is op het gebied van filters. Probeer het eens, je zal versteld staan over wat er mogelijk is op je telefoon of tablet.

7. Delen met de wereld

Hoe leuk om je mooie foto's te delen met je vrienden en andere geïnteresseerden. Ook dat doe je natuurlijk via je telefoon. Instagram is wat dat betreft wel de bekendste app, maar ook Flickr, Zoom.nl en een onbekender social media kanaal als Steller, zijn mooie platformen om je foto's te delen met (smartphone) fotografie liefhebbers.

delen!

14

Over de auteur

Janou is freelance fotograaf, camjo en journalist. Èn verslaafd aan iPhone fotografie. Haar persoonlijke blog Foonfoto.nl staat boordevol tips over smartphone fotografie, ze geeft workshops, blogt voor magazine Zoom en is actief op Instagram.

10 tips voor het fotograferen van vallende sterren

maandag 10 augustus 2015, 23:18 door Nando Harmsen | 5990x gelezen | 8 reacties Elk jaar in augustus is de Perseïden meteorenregen te zien. Op het hoogtepunt van deze regen van vallende sterren kunnen er maar liefst 50 tot 80 per uur te zien zijn. Het is een uitstekend moment om vallende sterren op de foto te zetten aangezien de kans zo groot is dat het gaat lukken. In dit artikel 10 tips om je hierbij te helpen.

Veel heb je niet nodig om ze te zien; een donkere plek, zo ver mogelijk van de stedelijke verlichting vandaan, en een heldere hemel. Toch blijft het een uitdaging want ondanks dat ze helder zijn of kunnen zijn, blijven de lichtflitsen erg kort.

Simpelweg fotograferen met lange sluitertijden levert niet het resultaat op wat je zou verwachten. Ik heb een uitgebreid blogbericht geschreven over het fotograferen van vallende sterren. Samengevat zijn hier 10 tips om in ieder geval een aantal vallende sterren op de foto te krijgen.

Vergeet niet, het blijft ook een beetje geluk hebben, want je weet nooit wààr ze zullen verschijnen.

1. Zoek een donkere plek

Het is belangrijk om een donkere plek op te zoeken. Geen stadsverlichting, straatlantaarns, of andere lampen. Helaas is Nederland vergeven van lichtvervuiling.

Gelukkig zijn er wel geïsoleerde plekken te vinden waar je minder last hebt van lichtvervuiling. Denk aan gebieden zoals bij de Veluwe, Friesland, en andere minder bewoonde gebieden. Kijk eens op deze site voor locaties, maar laat je niet uit het veld slaan door wat je ziet. Blijf gewoon zover mogelijk van steden af.

2. Witbalans

Witbalans kan het beste op een vaste waarde gezet worden omdat het nodig is om veel foto's te maken. Je wilt niet dat elke foto een iets andere witbalans heeft. Kies voor een nachtelijke hemel een witbalans van ongeveer 4000 Kelvin om een zo natuurlijk mogelijke kleur te krijgen.

Zit er veel lichtvervuiling aan de horizon, dan zou je nog iets koeler kunnen gaan. Tot 3400 Kelvin zelfs, maar pas op de dat de lucht niet te blauw wordt. Tenzij je dat natuurlijk wilt

3. Ruisonderdrukking uit

Zorg dat je ruisonderdrukking uit staat. Alleen dan kun je achter elkaar foto's blijven maken. Wanneer de ruisonderdrukker aan staat zal elke lange sluitertijd volgen met een 'darkframe' die even lang is als de sluitertijd was.

Je wilt zoveel mogelijk foto's achter elkaar maken om de kans te vergroten om die vallende ster te vangen. Wanneer je camera elke keer 10 of 15 seconden nodig heeft voor de ruisonderdrukking halveer je de kans om die vallende sterren ook daadwerkelijk op de foto te krijgen.

4. Manual, serie opnamen en draadontspanner

Zet je camera op manual (handmatig). Je gaat continu foto's maken met dezelfde sluitertijd. Eenmaal ingesteld is het niet meer nodig om je belichting opnieuw te bepalen. Zet je camera ook op serie opnamen.

Met gebruik van een draadontspanner kun je daarop na het drukken op de ontspanknop die knop vergrendelen. Dan blijft de camera continu foto's maken en kun je rustig wachten en genieten van de nachtelijke hemel. Heb je geen draadontspanner, dan moet je na elke opname opnieuw de knop indrukken.

5. Groothoek en zet de autofocus uit

De grootste kans om vallende sterren in je beeld te krijgen is een groothoek, of zelfs ultragroothoek. Denk aan 17mm op fullframe of zelfs meer als mogelijk is. Maar ook met 24mm kan het heel goed, hoewel je dan minder hemel op de foto krijgt.

Een groothoek betekent wel dat vallende sterren klein op de foto komen. Alleen met een langer brandpunt kunnen ze groter en dus indrukwekkender worden. De kans dat je met een langer brandpunt (35mm of 50mm) een vallende ster in beeld krijgt wordt natuurlijk een stuk lager.

Vergeet zeker niet om je autofocus uit te zetten en je objectief handmatig op oneindig te zetten. Doe je dat niet, dan zal de camera tevergeefs de autofocus proberen te gebruiken. En daar is het te donker voor.

6. Grote lensopening

Probeer zoveel mogelijk licht op je sensor te laten vallen. Dat betekent natuurlijk een grote lensopening. Denk daarbij aan minimaal f/4 maar nog liever een of twee stops meer. Maar laat je niet weerhouden om met een objectief dat een maximale lensopening van f/5,6 heeft aan de slag te gaan. Je kunt dit natuurlijk enigszins compenseren door een hogere ISO te nemen.

7. ISO hoog

Zet je ISO zo hoog mogelijk. Minimaal ISO 1600 maar nog liever een of twee stops meer. Dit is nodig omdat die vallende sterren maar heel kort opflitsen. Ze zijn dan wel helder, maar de flits is te kort om veel licht te geven.

Een hoge ISO maakt de sensor 'gevoelig' voor weinig licht waardoor de kans groter is dat je er een vallende ster op hebt. Let wel op de mogelijkheden van je camera; niet alle camera's gaan goed om met hoge ISO's.

Als het goed is weet je tot hoe ver je de ISO kunt opschroeven zonder dat de ruis hinderlijk wordt. En vergeet niet; helemaal zonder ruis kun je dit soort fotografie niet doen. Het is, of een foto van een vallende ster met wat ruis, of een foto zonder ruis en geen vallende ster.

8. Sluitertijd

En nu wordt het wat moelijker. De sluitertijd is niet belangrijk. In principe wil je een sluitertijd die tussen de 10 seconden en 30 seconden is. Maak een testopname met 15 seconden en als de foto te licht of te donker is, corrigeer de sluitertijd dan.

Welke sluitertijd je nodig hebt is afhankelijk van de mate van lichtvervuiling. Als zelfs 10 seconden een overbelichte foto oplevert, draai dan je diafragma een stop dicht of zet je ISO wat lager. Het vermindert de kans op lichtzwakke vallende sterren, maar dat is dan eenmaal zo.

9. Veel opnamen

Als alles ingesteld is, en je hebt een mooie compositie, dan is het een kwestie van je camera foto's laten maken. Continu, de een na de ander, en wacht. Hoeveel opnamen je wilt maken hangt af van de grootte van je geheugenkaart, de levensduur van je accu, condensvorming, of je geduld. Hoe langer je blijft, hoe meer kans op die mooie meteoor.

10. Veel meer tips

Natuurlijk is er veel meer waar je op moet letten; ken je omgeving, zorg dat je voorbereidt bent, wen aan het duister, noem maar op. Meer is te vinden in mijn blogbericht, compleet met andere interessante links die kunnen helpen met het fotograferen van een nachtelijke hemel.

Maar de belangrijkste tip, die ik als laatste heb gewaard, is de volgende: geniet van een heerlijke rustige avond of nacht terwijl je in de diepten van het heelal kijkt.